Lưu ý cần biết trước khi cá nhân quyết định vay vốn

Nhân viên kinh doanh hay kỹ thuật viên dự án thường có thu nhập gồm lương cố định và phần thưởng thay đổi theo kết quả công việc. Trước khi nhận một khoản vay, nhóm này cần một con số thu nhập đáng tin cậy. Bài viết trình bày cách tách hai phần thu nhập, tính bình quân nhiều tháng và dùng kết quả để xác định khoản trả.

1. Tách phần thu nhập cố định và phần thưởng theo kết quả công việc

Khi xem lại sao kê tài khoản lương, người có thu nhập biến đổi thường thấy những tháng nhận nhiều và những tháng nhận ít xen kẽ nhau. Nếu chỉ nhìn vào tháng cao nhất, người lao động dễ đánh giá thu nhập của mình cao hơn thực tế. Nếu chỉ nhìn tháng thấp nhất, kế hoạch tài chính lại quá dè dặt.

Bước đầu tiên là tách thu nhập thành hai phần. Phần cố định gồm lương cơ bản và các phụ cấp trả đều hằng tháng. Phần biến đổi gồm thưởng doanh số, thưởng hoàn thành chỉ tiêu, hoa hồng. Phần thứ hai phụ thuộc vào cách doanh nghiệp đo lường kết quả, nên người lao động cần hiểu rõ cơ chế này trước khi tính.

Người mới chuyển sang vị trí có thưởng theo chỉ tiêu thường tìm hiểu KPI là gì và cách bộ phận nhân sự quy đổi mức hoàn thành thành tiền thưởng. Với mục đích lập kế hoạch tài chính, điều quan trọng là nắm được thưởng tính theo tháng, quý hay năm, có ngưỡng tối thiểu để được nhận hay không và các chỉ tiêu có thay đổi theo mùa kinh doanh hay không.

Sau bước này, người lao động có hai cột số liệu riêng cho mỗi tháng. Cột cố định gần như không đổi, còn cột thưởng cho thấy nhịp biến động của thu nhập trong năm.

2. Tính thu nhập bình quân từ số liệu nhiều tháng

Thu nhập bình quân nên được tính trên ít nhất mười hai tháng gần nhất, vì khoảng thời gian này bao trùm cả mùa cao điểm lẫn mùa thấp điểm của hầu hết ngành nghề. Người lao động dùng số tiền thực nhận về tài khoản, không dùng con số trước thuế và bảo hiểm, vì khoản trả nợ sẽ được trích từ tiền thực nhận.

Một số khoản cần được loại ra khỏi phép tính, chẳng hạn thưởng một lần do hoàn thành dự án đặc biệt hoặc khoản truy lĩnh từ kỳ trước. Những khoản này làm bình quân cao lên nhưng không lặp lại đều đặn. Ngược lại, tháng nghỉ phép dài hoặc tháng chuyển vị trí cũng có thể được ghi chú riêng để không kéo bình quân xuống bất thường.

Giả sử phần cố định mỗi tháng tương đương mười phần, phần thưởng dao động từ không đến sáu phần, bình quân cả năm khoảng ba phần. Thu nhập bình quân khi đó tương đương mười ba phần, còn tháng thấp nhất chỉ có mười phần. Hai con số này, bình quân và mức thấp nhất, đều cần thiết cho bước tiếp theo.

Người lao động cũng nên xem xu hướng của phần thưởng qua các quý. Nếu thưởng tăng dần nhờ kinh nghiệm và tệp khách hàng ổn định, bình quân có xu hướng được duy trì. Nếu thưởng phụ thuộc nhiều vào một vài hợp đồng lớn, nên thận trọng hơn khi dùng con số bình quân.

3. Dùng thu nhập bình quân để xác định khoản trả trước khi vay

Với người có thu nhập biến đổi, nguyên tắc an toàn là xác định khoản trả hằng tháng dựa trên phần thu nhập cố định, sau khi đã trừ các khoản chi thiết yếu của gia đình. Như vậy, kể cả trong tháng không có thưởng, khoản trả vẫn được thực hiện đúng hạn mà không ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Phần thưởng được dùng theo hướng linh hoạt: bổ sung quỹ dự phòng, trả bớt dư nợ gốc trước hạn nếu điều khoản cho phép, hoặc tích lũy cho mục tiêu khác. Khi tìm hiểu một khoản vay tiêu dùng, người lao động nên đọc kỹ điều kiện trả trước hạn, vì đây là yếu tố giúp tận dụng phần thưởng để rút ngắn thời gian vay.

Hồ sơ chứng minh thu nhập cũng nên phản ánh đúng cấu trúc hai phần. Sao kê tài khoản lương nhiều tháng, xác nhận thu nhập từ đơn vị và bảng lương có ghi rõ khoản thưởng giúp đơn vị cho vay đánh giá thu nhập sát thực tế, đồng thời giúp người vay tránh đăng ký khoản trả vượt khả năng.

Cuối cùng, người vay nên chọn ngày trả nợ sau ngày nhận lương cố định vài ngày, để khoản trả luôn được trích từ nguồn thu chắc chắn. Nếu doanh nghiệp trả thưởng vào một ngày khác, khoản thưởng nên được chuyển ngay sang tài khoản tích lũy hoặc dùng để trả trước hạn theo kế hoạch đã định, thay vì để lẫn trong tài khoản chi tiêu.

Thu nhập có phần thưởng theo kết quả công việc không gây trở ngại cho kế hoạch vay khi người lao động hiểu rõ cấu trúc của nó. Tách phần cố định với phần thưởng, tính bình quân trên nhiều tháng và đặt khoản trả trên nền thu nhập chắc chắn là cách để một khoản vay đi cùng kế hoạch tài chính dài hạn.